De Uithof  Staalkaart van Moderne Architectuur

De naam 'Fort Hoofddijk' is feitelijk onjuist aangezien het vestingwerk niet rondom verdedigd kon worden. Het is eigenlijk een 'batterij'; de naam 'Werk aan de Hoofddijk' is correct, maar is in de volksmond niet zo praktisch. Het vestingwerk bestaat uit binnen de fortgracht nog uit 4 van de oorspronkelijke 5 gebouwen: 3 remises en een bomvrije kazerne.

De Hoofddijk vormde al sinds de middeleeuwen een hoger onderdeel in het landschap, of in de terminologie van de vestingbouw en 'acces' dat moest worden verdedigd omdat het niet zoals het omliggende landschap onder water gezet kon worden (inundatie). Fort Hoofddijk werd als een tussengelegen voorziening gebouwd om te voorkomen dat er vijandelijkheden vanuit De Bilt en Zeist gepleegd konden worden en ter ondersteuning van de vuurkracht van de forten Rhijnauwen en Voordorp.

De toegang tot het fort verliep langs de zgn. militaire weg. Die leidde van de Kromme Rijn naar waar nu ongeveer de oostgevel van het Wiskundegebouw staat. Op een luchtfoto van de Johannapolder is de weg nog goed te zien. Tegenwoordig is alleen nog een restant te zien in de schapenwei bij de hoek Leuvenlaan/Sorbonnelaan.